Nieuwsberichten

Nederlandse eendenkroosteelt op praktijkniveau kent moeilijke opstart

14 maart 2016

In oktober 2013 bracht Agreon samen met een bus geïnteresseerden een bezoek aan de opendeurdag van de Ecofermboerderij. De nieuwe kalverstal voor 1600 kalveren met bovenop een kas voor kroosteelt werd toen plechtig in gebruik genomen. Het bedrijf wilde kringlopen sluiten door zelf te voorzien in een deel van het benodigde eiwit met de teelt van eendenkroos, leek een mooi initiatief. Benieuwd of dat plantje die droom kon verwezenlijken, woonden we op 10 maart 2016 het slotevent van het Ecofermproject bij.

Het bedrijf van de familie Kroes in Uddel telt 3652 rosé vleeskalveren en 100 ha maïs en gras. Het voederen van de aanwezige vleeskalveren vraagt circa 20 ton droge stof per dag. Al het voeder wordt overigens op het bedrijf zelf gemengd na aankoop van de nodige grondstoffen. Om een deel van dat rantsoen zelf te kunnen invullen, ontstond het idee om kroos te kweken waarbij warmte, mineralen en CO2 afkomstig van de kalverkweek aangewend worden.

Innovatieve kalverstal

De bouw van een nieuwe stal in 2013 moest dat gesloten kringloopconcept (ook wel circulaire economie) mogelijk maken. De stal kreeg de naam "Ecoferm" mee, waarbij ecologie en economie een ferme verbinding vormen. Bovenop het plafond van de kalverafdelingen werd een vijver aangelegd, die gevuld werd met bronwater, gemengd met kalverurine en dus nuttige mineralen. Het dak van de stal werd licht doorlatend uitgevoerd. De lucht uit de kalverstal met CO2 en warmte werd naar boven afgeleid. De muren en het plafond van de stal (of dus bodem van de kroosvijver) zijn het jaar rond 15°C.

Verder worden de kalveren gehuisvest op een betonnen vloer met easyfix bolle rubber toplaag. Dat komt het dierenwelzijn sterk ten goede. Zo zijn er nauwelijks nog kreupele kalveren en zijn de stieren zo zelfzeker dat alleen in de boxen gaan niet aangewezen is, een klein minpunt qua arbeidsveiligheid.

In de stal gebeurt primaire mestscheiding: de urine en de vaste fractie worden van elkaar gescheiden. Dat levert een reductie op van 80% op methaanvorming. De vaste fractie wordt vergist op de Ecofermboerderij in een eigen vergistingsinstallatie. Het biogas uit de vergister wordt verbrand in een WKK en levert 400.000 kWh elektriciteitsproductie per jaar op. Daarmee is het bedrijf volledig zelfvoorzienend en kan het nog circa 7% aan het net leveren.

De stallucht wordt gezuiverd door een biofilter (biobed), resulterend in een ammoniakreductie van 85%. Doordat de daarvoor aanwezige hogedrukventilatoren veel elektriciteit nodig hebben, werd na de ingebruikname ook gekeken naar alternatieve emissiereducerende technieken, zoals negatieve ionisatie via koolstofborstels. Die gaf echter slechts 10 à 15% reductie in de ammoniak. Het fijnstofgehalte liep wel sterker terug. In de toekomst wordt gekeken of ammoniak niet efficiënter gereduceerd kan worden door kelderafzuiging met deelstroombehandeling, een innovatieve techniek die al veelvuldig toegepast wordt in afvalwaterzuivering.

Veeboer, geen plantenboer

Eind 2013 werd gestart met het opzetten van de teelt van eendenkroos. Het telen van de eendenkroos bleek niet zo eenvoudig, getuigt zoon Kroes: “Al gauw bleek dat we veeboer zijn en niet plantenteler. Daarom schakelden we de hulp in van adviesbedrijf Vos Capelle, actief in de glastuinbouw”. Waar labotesten (met extra belichting) tot 31 ton DS-opbrengst per ha behaalden, bleek dat in de praktijk, bovenop de kalverstal (4400 m2), beperkt tot een jaarproductie van 11,5 ton DS per ha. Er werden tussen eind 2013 en eind 2014 zeven verschillende testen opgezet waarbij het kroos vaak na enkele dagen al afstierf en de vijver (vaak aangelegd onder de vorm van een kleinere bassin) telkens overwoekerd werd door algen.

Oorzaken van de problemen

De oorzaken daarvan waren velerlei en varieerden in de loop van het seizoen. Voor vele knelpunten kon al een oplossing gevonden worden, maar hoge kroosopbrengsten bleven echter wel uit:
Te weinig licht. De lichtdoorlaatbaarheid van het polycarbonaatdak is 76%, terwijl dat bij de nieuwste kasdekken rond de 90% ligt. Verder overschaduwt de dichte nok van de huidige constructie (bouwverplichting) een significante oppervlakte van het kroosdek. Groeisimulaties bij 13 uur lichtverzadiging tonen de hoogste groei, terwijl in de Ecoferm-kas maximaal 12 uur lichtverzadiging werd gemeten tijdens de zomermaanden juni-juli.
Een watertemperatuur van 20 tot 30°C geeft de beste groei, met 26°C als optimum. Van april tot oktober kon die temperatuur bereikt worden zonder verder bij te verwarmen. Tijdens de warmste maanden (juni en juli) liep de temperatuur op tot boven de 35°C (ruim 40°C soms) – de grens waar het kroos snel kan afsterven. Een nevelinstallatie boven de kroosvijver, die zichzelf inschakelde vanaf een luchttemperatuur van 37°C, diende de watertemperatuur op 35°C als bovengrens te houden. Bijverwarmen van het water van de kroosvijver is niet mogelijk doordat alle restwarmte van de WKK gebruikt wordt voor de warmwatervoorziening van het eigen bedrijf en van de buren.
Onvoldoende zuurstof in het water, mede door de afbraak van aanwezig organisch materiaal in de urine. Een actieve beluchting met rondpomp systeem werd dan ook geïnstalleerd. Deze zorgde tevens voor de nodige circulatie, zodat er geen dode hoeken ontstonden waar kroos kon ophopen en zo schimmels vrij spel kregen.
Een betere pH-sturing moet de pH tussen de 6-7 houden voor een optimale oplosbaarheid van de nutriënten en een onbelemmerde groei van het kroos. Toevoegen van huminezuur, afkomstig uit humus, gaf een bufferende werking doordat het mineralen bindt, zodat een lichte onbalans in mineralenaanbod kon worden opgevangen.


De kroosteelt buiten, aangelegd onder de vorm van een zevental buitenbassins, faalde door de vele winddagen in Nederland. Die dreef de kroos bijeen in de hoeken van de bassins, waarna ze niet meer vanzelf uiteendreef. Gevolg was een snelle intrede van ziektes zoals schimmels en luizen. Windschermen kunnen daar misschien een succesverhaal verwezenlijken.

Tijdens ons bezoek werd de teelt in de kas boven de stal beperkt tot een klein bassin, waarbij de overige beschikbare ruimte momenteel gebruikt wordt voor het indrogen van de dikke mestfractie met behulp van restwarmte van de WKK. De familie Kroes wil daar verder op inzetten. De eendenkroosteelt zal wellicht op een laag pitje komen te staan. Naast de moeilijkheden op vlak van teelttechniek, zal het telen van eendenkroos pas rendabel zijn wanneer de raffinage van de hoogwaardige eiwitten meegenomen wordt en de koek gebruikt kan worden als veevoer.


Alle informatie en het uitgebreide eindrapport zijn na te lezen op de website van Innovatie Agro en Natuur.

Foto : Een sensor bepaalt automatisch de dichtheid van het kroosdek en activeert daarbij de oogstband. Zo kan tijdens de wintermaanden 1 kruiwagen kroos geoogst worden per dag aan 5% DS-opbrengst.

terug naar overzicht